ขนุน คืออะไรมีสรรพคุณและประโยชน์อะไรบ้าง

ขนุน

ขนุน เป็นพืชที่มีถิ่นกําเนิดในประเทศเขตร้อน ได้แก่ อินเดีย ลังกา มาเลเซีย พม่า ฟิลิปปินส์ และสําหรับประเทศไทย ขึ้น ทั่วไปทุกภาค นิยมปลูกตามสวน หรือบริเวณบ้าน

ข้อมูลเบื้องต้น

ชื่อวงศ์ : MORACEAE
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Artocarpus heterophylus Lam.
ชื่อพ้อง : Artocarpus integrifolius L.f.
ชื่อสามัญ : Jack fruit tree.
ชื่อพื้นเมืองอื่น : มะหนุน (ภาคเหนือ, ภาคใต้) , ล้าง, ลาง (เงี้ยว-ภาคเหนือ) , หมากลาง (เงี้ยว-แม่ฮ่อง สอน) , ซีคีย, ปะหน่อย (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่อง สอน) , ขนุน (ทั่วไป) ; หมักหมี (ภาคตะวันออก เฉียงเหนือ) , ขะนู (ชอง-จันทบุรี) , ขะเนอ (เขมร) , เนน (ชาวบน-นครราชสีมา) , นายวยซะ (กะเหรี่ยง-กาญจนบุรี) , นากอ (มลายู-ปัตตานี)

ขนุน

ลักษณะขนุนทางพฤกษศาสตร์

ไม้ยืนต้น (ExT) สูงประมาณ 8 – 15 เมตร มียางขาวทั้งต้น ลักษณะลําต้นกลมสีน้ําตาล แตกกิ่งก้านสาขา

ใบ เป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับกัน ลักษณะใบกลมรียาว ประมาณ 7 – 15 ซม. ปลายใบแหลมและสัน เนื่อใบหนาและ เหนียว แผ่นใบเรียบเป็นมัน ท้องใบสาก โคนใบสอบแคบ ก้านใน ยาว 2 – 2.5 ซม. ใบสีเขียวอมแดงเล็กน้อย ใบแก่หลุดร่วง

ดอก ออกดอกเป็นช่อ แยกเป็นช่อดอกตัวผู้และช่อ.. ตัวเมีย ช่อดอกตัวผู้จะออกตามปลายกิ่งหรือง่ามใบเป็นแท่งยาว ประมาณ 2.5 ซม. ช่อดอกตัวเมียเป็นท่อนกลมยาวออกตามลําดับ และกิ่งก้านใหญ่

ผลขนุน

ผล เป็นผลรวม มีขนาดใหญ่น้ําหนักผลประมาณ 10 – 20 กิโลกรัม ลักษณะผลกลมรี ยาว 25 – 60 ซม. เปลือกนอกเป็น ตุ่มหนามเล็กๆ รูปหกเหลี่ยม เนื้อหุ้มเมล็ดมีสีเหลือง เมื่อสุกแล้ว จะมีกลิ่นหอม รสหวาน

เมล็ด ลักษณะกลมรี เปลือกหุ้มเมล็ดเป็นเมือกลื่น

สรรพคุณและประโยชน์ในตํารายา

  • ราก รสฝาดเผื่อน ต้มเอาน้ําดื่มแก้อาการท้องเสีย
  • ยาง รสฝาด แก้อักเสบบวม แก้ต่อมน้ําเหลืองอักเสบ แผล มีหนองเรื้อรัง
  • แก่น (กรัก) และ ราก รสหวานชุ่มขม บํารุงโลหิต บํารุง กําลัง แก้กามโรค ขับพยาธิ ระงับประสาท แก้โรคชัก ท้องเสีย ทาแก้โรคผิวหนัง, ใช้ย้อมผ้าสบงหรือจีวรของพระสงฆ์
  • ใบ รสฝาด ใช้บดโรยแผลมีหนองเรื้อรัง
  • เนื้อหุ้มเมล็ดสุก รสหวานหอม บํารุงกําลัง ชูหัวใจให้สดชื่น รักษาโรคทรวงอก เป็นยาระบายอ่อนๆ หรือใช้หมักทําเหล้า
  • เนื้อในเมล็ด รสมัน บํารุงน้ํานม บํารุงกําลัง
  • ผลอ่อน รสมันหวาน มีฤทธิ์ฝาดสมาน รักษาอาการท้องเสีย

วิธีใช้ประโยชน์และปริมาณที่ใช้

  • ช่วยบํารุงโลหิต บํารุงกําลัง โดยใช้แก่นและรากขนุนแห้ง ประมาณ 20 กรัม นํามาต้มกับน้ําสะอาด แล้วกรองเอาแต่ น้ําดื่มวันละ 2 – 3 ครั้ง เป็นประจํา
  • ขับน้ํานม บํารุงน้ํานม บํารุงกําลัง โดยการนําเมล็ดขนุน
เมล็ดขนุน
เมล็ดขนุน

การปลูก

ขนุน สามารถปลูกได้กับดินทุกประเภทและดินร่วนที่มีอินทรีย์วัตถุมาก จะทําให้ขนุนมีขนาดของผลใหญ่ คุณภาพของ เนื้อหนาและมีรสหวาน ไม่ชอบดินที่เปียกชื้นแฉะ เพราะอาจทําให้ เน่าตายได้ ขยายพันธุ์ด้วยการเพาะเมล็ด การตอนกิ่ง และการ ทาบหรือเทียบกิ่ง