ขึ้นฉ่าย คุณประโยชน์และสรรพคุณมากมาย

ขึ้นฉ่าย Cover

ขึ้นฉ่าย เป็นพืชพื้นเมืองของชาวยุโรป เจริญเติบโตได้ดีในที่ลุ่มชื้นแฉะ เช่น ริมคลองหรือริมตลิ่ง ซึ่งดินมีความชื้นปานกลาง สามารถขึ้น ได้ทั่วทุกภาคของประเทศไทย ขึ้นฉ่ายปลูกได้ทุกฤดูกาล และเจริญเติบโตได้ดีในดินร่วนซุยและมี ความชื้นปานกลาง ขยายพันธุ์ด้วยการแยกต้นโดยการตัดปลายปัก ชํา หรือด้วยการเพาะเมล็ด

ชื่อวงศ์ : UMBELLIFERAE
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Apium graveolens L.
ชื่อสามัญ : Celery
ชื่อพื้นเมืองอื่น : ผักปืน, ผักปีม, ผักข้าวปืน (ภาคเหนือ) , ขึ้นฉ่าย (ภาคกลาง-ประเทศจีน)

ลักษณะขึ้นฉ่ายทางพฤกษศาสตร์

พืชล้มลุก (H) ที่มีกลิ่นหอมฉุนเฉพาะ ลําต้นและใบคล้าย ผักชี แต่ใบใหญ่กว่า มีอยู่ด้วยกัน ๒ ชนิด คือ ขึ้นฉ่ายฝรั่ง (Celery) ลักษณะลําต้นอวบใหญ่ สีขาวเหลือง สูงประมาณ 40 – 60 ชม. และขึ้นฉ่ายจีน (Chinese Celery) ลักษณะลําต้นเล็ก สูง 30 ซม. สีเขียวเข้ม ทั้งต้นจะอ่อนนิ่ม

ใบ เป็นใบประกอบแบบขนนก ออกตรงข้ามกัน ใบประกอบ ด้วยใบย่อยเป็นรูปลิ่ม 1 – 2 ใบ ขอบใบหยัก มีลักษณะเป็นแฉก รูปร่างคล้ายมือ ก้านใบยาวแผ่ออกเป็นกาบ

ดอก ออกดอกเป็นช่อแบบช่อซี่ร่มซ้อนกัน ดอกมีสีขาว ขนาดเล็ก

ผล ลักษณะของผลเล็กมาก เป็นสัน มีสีน้ําตาล ภายใน มีเมล็ดเพียง 1 เมล็ด เมื่อสุกเต็มที่จะแตกออกเป็น 2 ซีก

ขึ้นฉ่าย

สรรพคุณของขึ้นฉ่าย

ทั้งต้น รสเผื่อนปร่า มีฤทธิ์ลดความดันโลหิต ช่วยขับลม ขับปัสสาวะ เป็นยาดับร้อน บํารุงสมอง ลดอาการปวดข้อ ช่วย คุมกําเนิดโดยมีฤทธิ์ลดปริมาณการสร้างอสุจิได้

ใบ รสมันปร่า เป็นยาระงับอาการปวด ช่วยขับลม, น้ํามัน ที่สกัดออกมาจากเมล็ดช่วยสงบประสาท

ราก รสเผื่อน รักษาอาการปวดตามข้อ เกาต์, ใช้เป็นยา บํารุง ขับปัสสาวะ, ใช้ประกอบอาหารเพื่อดับคาวปลาและเนื้อโดย ใส่ในหม้อต้มน้ําซุป

วิธีการใช้

  • รักษาอาการความดันโลหิตสูง โดยรับประทานก้านใบ 4 ก้านต่อวัน เป็นประจําทุกวัน ความดันโลหิตจะค่อยลดลงเป็นปกติ
  • ระงับอาการปวด โดยใช้ใบสดประมาณ 15 – 20 ใบ รับประทาน หรือคั้นเอาน้ําดื่ม
  • ก้านใบ และใบ ใช้ในการแต่งกลิ่นเครื่องสําอาง แต่ง กลิ่นอาหาร เครื่องดื่ม และขนมหวาน

หมายเหตุ : คนที่มีความดันโลหิตยังปกติอยู่ แต่เริ่มจะสูงขึ้น ควรทดลองเริ่มรับประทานวันละ 4 – 5 ก้านต่อ วัน โดยบอกแพทย์ที่รักษาให้ทราบ เพื่อตรวจ วัดความดันดูว่าจะควบคุมระดับให้ลดลงโดยไม่ ต้องใช้ยาได้หรือไม่ บางคนแพ้ หากรับประทานก่อนหรือหลังการ ออกกําลังกายอย่างหนัก จะทําให้เกิดปฏิกิริยา ภูมิแพ้ขึ้นได้

ประโยชน์ของขึ้นฉ่าย

ข้อควรระวังของสมุนไพร

มีรายงานจากการทดลองพบว่า การรับประทานขึ้นฉ่ายในปริมาณ มากและติดต่อกันหลายวัน จะมีผลให้ตัวอสุจิลดลงถึงร้อยละ 50 ซึ่งเป็นการคุมกําเนิดด้วยวิธีธรรมชาติแบบชั่วคราวอีกวิธีหนึ่ง แต่ต้อง ใช้ร่วมกับการคุมกําเนิดโดยวิธีอื่นด้วย เมื่อหลังจากหยุดรับประทาน เชื้ออสุจิก็จะมีจํานวนเท่าเดิมตามปกติ

ในบางรายอาจมีการแพ้จากการสัมผัสต้นขึ้นฉ่ายจนถึงขั้น รุนแรงได้ และพบว่าสารสกัดจากต้นขึ้นฉ่ายช่วยเร่งให้สีผิวเปลี่ยน เป็นสีน้ําตาลมากขึ้น