ชบา สรรพคุณ ประโยชน์ ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ชบา

ชบา เป็นไม้ที่มีถิ่นกําเนิดในประเทศที่มีอากาศร้อน เช่น มาเลเซีย จีน ไทย และหมู่เกาะฮาวาย โตเร็ว จึงนิยมปลูกไว้เป็นไม้ประดับ ตามสถานที่ต่างๆ หรือตามบ้านเรือน

ชื่อวงศ์ : MALVACEAE
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Hibiscus rosa-sinensis L.
ชื่อสามัญ : Shoe flower, China rose.
ชื่อพื้นเมืองอื่น : ใหม่, ใหม่แดง (ภาคเหนือ) : ชบา (ภาคกลาง) : ชบาขาว, ชุมบา (ปัตตานี) ; บา (ภาคใต้)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์

ไม้พุ่มกึ่งไม้ต้นขนาดเล็ก (ExS/ST) สูงประมาณ 1.5 – 5.5 เมตร เป็นไม้เนื้ออ่อน มีเปลือกที่เหนียวมาก

ใบ เป็นใบเดี่ยว ออกสลับ ลักษณะรูปไข่กว้าง 3 – 5.5 ซม. ปลายใบเรียวแหลม โคนใบสอบหรือมน ขอบใบจักเป็นฟันเลื่อย ใบสีเขียวเข้ม กว้าง 5 – 7 ซม. ยาวประมาณ 5 ซม. เมื่อเด็ดใบ จะมีเมือกเหนียวๆ ที่รอยหัก

ดอก ออกดอกเป็นดอกเดี่ยว อยู่ระหว่างใบหรือตามซอก ใบใกล้ปลายกิ่ง มีริ้วประดับที่โคนดอก 4 – 5 แฉก โคนเชื่อมกัน เล็กน้อย กลีบเลี้ยงเชื่อมกันเป็นรูประฆัง ปลายแยกเป็น 5 แฉก กลีบดอก 5 กลีบ รูปไข่กลับ มีเกสรตัวผู้จํานวนมาก ก้านเกสร เชื่อมกันเป็นหลอด ล้อมรอบเกสรตัวเมีย

พันธุ์ดอกชบานั้นมีอยู่หลายสีด้วยกัน คือ สีแดง สีชมพู สี ขาว สีส้มและสีเหลือง ออกดอกตลอดปี

เกสร จะมีก้านเกสรยาว และยื่นออกมาพ้นจากกลางดอก จะมีเกสรตัวผู้เป็นสีเหลืองเกาะหนาแน่นบนท่อเกสร ส่วนเกสรตัว เมียนั้นจะอยู่ตอนปลายสุดของก้านดอก

ชบาบานเย็น

การปลูกและขยายพันธุ์

ชบา เจริญเติบโตได้ในดินแทบทุกชนิด แม้แต่ดินที่ไม่ค่อยอดม สมบูรณ์ และไม่ต้องการการบํารุงรักษาแต่อย่างใด ขยายพันธุ์ด้วย การปักชํากิ่ง ตอนกิ่งหรือเสียบกิ่ง

สรรพคุณในตํารายา

รากสด รสเผื่อนเป็นเมือก โขลกพอกดับพิษฝี พิษอักเสบ ฟกบวม ระบายอุจจาระ, ต้มเอาน้ําดื่มขับน้ําย่อย เจริญอาหาร ลดไข้ ขับระดู

ดอก รสหวานเย็น โขลกพอกหรือทาบํารุงเส้นผม ลดไข้ บํารุงน้ํานม

ใบ รสเผื่อนเป็นเมือก พอกคางทูม เป็นยาระบาย

วิธีและปริมาณที่ใช้

1. รักษาพิษฝี และอาการฟกบวม โดยใช้รากสดชบา 1 กํามือ (30 กรัม) นํามาโขลกให้ละเอียดแล้วพอกบริเวณที่เป็น แต่ ถ้านํามาต้มกับน้ํา 2 แก้วแล้วดื่มจะช่วยขับน้ําย่อย เป็นยาเจริญ อาหาร

2. ลดอาการไข้และทําให้ผิวหนังชุ่มชื้น โดยใช้ดอกชบาสด 30 กรัม (ดอกแห้งใช้เพียง 10 กรัม) มาชงกับน้ําร้อนดื่ม นอก จากนี้ดอกแดงยังนํามาใช้ประกอบอาหารทําแกงเลียงเพื่อบํารุงน้ํานม ได้อีกด้วย